Wat als elke zorgverlener toegang had tot de juiste patiëntinformatie, ongeacht welke software hij gebruikt? Het klinkt als een logische oplossing voor betere samenwerking in de zorg. Maar betekent dat ook dat alle zorgverleners met één elektronisch patiëntendossier moeten werken? Volgens de experten van Stemmen tot Zorgen is het antwoord genuanceerder.
De stelling luidt: de overheid moet de zorg één patiëntendossier opleggen. Het klinkt logisch. Als iedereen dezelfde taal spreekt, zou samenwerken makkelijker moeten zijn. In de vierde aflevering van het programma Stemmen tot zorgen ging het panel na of dat werkt in de praktijk. Het antwoord was genuanceerd.
Kort samengevat
Eén elektronisch patiëntendossier voor alle Belgische zorgverleners is volgens de experten niet de ideale oplossing. Zorgprocessen verschillen daarvoor te sterk.
Interoperabiliteit, gemeenschappelijke standaarden en de European Health Data Space kunnen de gegevensuitwisseling verbeteren. AI kan daarbij ondersteunen, maar vervangt geen goede digitale basis.
Een huisarts, tandarts, apotheker, thuisverpleegkundige en ziekenhuisspecialist hebben allemaal andere behoeften. Hun dagelijkse zorgprocessen verschillen sterk. Ook de informatie die ze registreren, raadplegen en delen, is niet altijd dezelfde. Eén softwarepakket dat al die processen optimaal ondersteunt, is daarom bijzonder moeilijk te realiseren.
Mark Helbert, nefroloog en Chief Medical Information Officer, was duidelijk: “Ik denk niet dat dat de oplossing is. Eén groot systeem voor iedereen.” Volgens hem is het gelukt in weinig landen, omdat zorgprocessen sterk verschillen. Zijn conclusie: “Als je denkt dat één systeem ooit zal slagen in het tegemoetkomen aan het echt digitaal ondersteunen van al die zorgprocessen, dat is wishful thinking.”
Moderator Indra Dewitte vatte het eerder al samen: de overheid speelt een rol in het vereenvoudigen van de wildgroei aan systemen, maar één patiëntendossier is misschien een utopie.
Tom Claes, apotheker en Europees zorgexpert, was het niet helemaal eens met Mark. Hij maakte een onderscheid tussen software en standaarden. Software hoeft volgens hem niet door de overheid gemaakt te worden. De overheid kan wel de taal bepalen waarin systemen met elkaar praten: “De overheid kan wel standaarden zetten en de taal definiëren waarin eigenlijk met elkaar gesproken wordt.”
Zijn kernargument: veel systemen zijn gebouwd om gegevens op te slaan, niet om ze te delen. Een gemeenschappelijke taal maakt het mogelijk om ze alsnog te laten praten. Waar systemen niet aangepast zijn, kan AI helpen met de vertaling naar die taal.
Simon Malfait, professor verplegingswetenschappen en oprichter van CURID, zette het onderscheid nog scherper neer: “Ik denk dat de taal die we spreken, daarover moeten we het eens zijn. Maar de drager waarin we het verwerken, ik denk dat iedereen daar keuze moet in hebben.”
Voor de basisgegevens ziet hij wel een rol voor de overheid: “Zonder dat systeem gaan we nooit met elkaar kunnen spreken.” Die verplichting hoeft volgens hem niet te gaan over welk programma je gebruikt, maar over de gedeelde basis.
De vergelijking met taal is treffend. Verschillende systemen mogen bestaan, zolang ze elkaar maar begrijpen. De experten zijn het dus grotendeels eens over wat wél nodig is: interoperabiliteit.
Dat betekent dat verschillende softwaresystemen patiëntinformatie op een betrouwbare, gestructureerde en bruikbare manier kunnen uitwisselen.
Een specialist moet bijvoorbeeld relevante informatie van de huisarts kunnen raadplegen. Een thuisverpleegkundige moet beschikken over de gegevens die nodig zijn om veilige en kwaliteitsvolle zorg te verlenen. En een apotheker moet toegang hebben tot de medicatiegegevens die relevant zijn voor zijn rol. Daarvoor hoeven al die zorgverleners niet noodzakelijk dezelfde software te gebruiken.
Een gedeeld dossier heeft alleen zin als patiënten en zorgverleners het kunnen gebruiken. Simon wees erop dat patiënten met weinig digitale vaardigheden vaak ook minder toegang hebben tot een gezondheidsportaal. Zijn advies is dat de overheid daar een taak heeft, en niet alleen het ziekenhuis.
Ook Europa speelt een steeds grotere rol in de digitale samenwerking tussen zorgverleners. De European Health Data Space (EHDS) vormt een Europees kader om gezondheidsgegevens beter beschikbaar en uitwisselbaar te maken. Het gaat daarbij om twee belangrijke toepassingen.
*Primair gebruik van gezondheidsgegevens betekent dat patiëntinformatie beschikbaar kan worden gemaakt voor de directe zorgverlening, bijvoorbeeld wanneer een Belgische patiënt medische hulp nodig heeft in een ander Europees land.
*Secundair gebruik heeft betrekking op het hergebruik van gezondheidsgegevens voor onder meer wetenschappelijk onderzoek, innovatie en beleidsontwikkeling, binnen de toepasselijke regels.
De invoering gebeurt gefaseerd. Zorgorganisaties en softwareleveranciers zullen hun systemen en processen verder moeten afstemmen op de Europese vereisten. Maar ook hier geldt: een technische verbinding is pas waardevol wanneer de informatie correct, begrijpelijk en bruikbaar is.
Conclusie:
Het panel vond de stelling deels waar: de overheid moet sturen, maar niet door één patiëntendossier op te leggen. Het gaat om een gedeelde taal, open data en een duidelijk voordeel voor de zorg zelf. Of die stap binnen een paar jaar gezet wordt, bleef onzeker.
Nee. Mark Helbert vond dat een groot systeem voor iedereen niet werkt. Tom Claes en Simon Maufe pleiten voor een gedeelde taal en standaarden, waarbij er keuze blijft in de software.
Een systeem is de software die zorgverleners gebruiken. Een standaard is de afgesproken taal waarin gegevens worden vastgelegd, zodat verschillende systemen elkaar kunnen begrijpen.
Verder lezen of kijken? Mark, Simon, Annelies en debatteerden ook over deze stellingen:
• Stelling 1 - “Digitaliseren maakt alles maar moeilijker ipv gemakkelijker.”
• Stelling 3 - “Zorgverleners zijn eigenlijk het probleem, niet de technologie.”
• Stelling 4 - “Buiten de huisarts en het ziekenhuis doet niemand mee.”
• Stelling 5 - “Alleen AI kan onze zorg écht doen samenwerken.”
Of bekijk de volledige roundtable (video).