Digitale samenwerking: waarom de volledige zorgketen moet meedoen

Een patiënt krijgt zelden zorg van slechts één zorgverlener. Naast huisartsen en ziekenhuizen spelen ook thuisverpleegkundigen, apothekers, kinesitherapeuten, psychologen en andere zorgprofessionals een belangrijke rol. Toch verloopt de digitale samenwerking tussen al die zorgverleners nog niet altijd even vlot. Hoe zorgen we ervoor dat de volledige zorgketen betrokken wordt?

Over ‘Stemmen tot zorgen’

‘Stemmen tot zorgen’ is een reeks gesprekken over de digitalisering van het Belgische zorgsysteem. In de vierde videospecial sprak Indra Dewitte met 4 experts over AI:

*Mark Helbert is nefroloog in Ziekenhuis aan de Stroom, en heeft ook de functie van Chief Medical Information Officer. Dat is eigenlijk de brugfunctie tussen enerzijds het IT-departement en anderzijds de artsen.

*Simon Malfait is halftijds professor verplegingswetenschappen aan de Universiteit van Gent, en halftijds founder van de start-up CURID, waarbij ze zorgportfolio's ontwikkelen in de zorg.

*Annelies Avermaete is dermatoloog en heeft in 2020 Skindr opgericht, een online praktijk voor dermatologie waar ze een oplossing zoeken voor de lange wachttijden in de zorg.

*Tom Claes is apotheker van opleiding, en werkt als Europees zorgexpert voor bedrijven. Daarbij onderzoekt hij de evolutie in de Europese digitalisering op het vlak van gezondheidszorg.

Stelling 4 - Buiten de huisarts en het ziekenhuis doet niemand mee

Digitale samenwerking in de zorg wordt vaak voorgesteld als een gesprek tussen het ziekenhuis en de huisarts. In de vierde aflevering van de podcast Stemmen tot zorgen (“Allemaal digitaal, maar toch werken we niet samen”) stelden de gasten de stelling: buiten de huisarts en het ziekenhuis doet niemand mee. Het panel was het daar niet helemaal mee eens, maar het zag wel de kern van het probleem.

Wat zegt de stelling precies?

De stelling gaat over de rest van het zorglandschap: woonzorgcentra, thuisverpleegkundigen, kinesisten, apothekers, diëtisten en logopedisten. Die zorgverleners werken vaak niet in een ziekenhuis, en hun systemen praten niet met de systemen van de artsen.

Het panel vond de stelling terecht, maar te absoluut. Het ziekenhuis en de huisarts staan niet alleen. Ze zijn wel de plaatsen waar de digitale ontwikkeling het verst staat.

Zorgverlening gebeurt steeds vaker buiten het ziekenhuis

De organisatie van de gezondheidszorg verandert. Patiënten worden niet uitsluitend in ziekenhuizen behandeld. Een belangrijk deel van de opvolging, begeleiding en dagelijkse zorg gebeurt thuis of in de eerstelijnszorg: denk aan een patiënt die na een ziekenhuisopname thuisverpleging nodig heeft, medicatie afhaalt bij de apotheker en opgevolgd wordt door de huisarts.

Voor die patiënt is het belangrijk dat alle betrokken zorgverleners over de juiste informatie beschikken. Toch gebruiken ze vaak verschillende softwaresystemen en hebben ze niet altijd toegang tot dezelfde gegevens. Dat bemoeilijkt de continuïteit van de zorg.

Ook apothekers, thuisverpleegkundigen en kinesitherapeuten willen samenwerken

De stelling dat alleen huisartsen en ziekenhuizen geïnteresseerd zijn in digitale samenwerking wordt tijdens het gesprek duidelijk genuanceerd.

Simon Maufe gaf een getal dat laat zien waarom het niet alleen om artsen gaat: “Ongeveer 10% van de zorgbehoefte zit bij de ziekenhuizen. Ongeveer 20% zit bij de huisartsen. Maar die 70 andere procent, die zit bij de long tail van andere soorten zorgwerkers.”

Wie alleen met ziekenhuis en huisarts samenwerkt, bereikt dus maar een kleine helft van de zorgbehoefte. Het gaat om de 70% die bij andere zorgverleners zit, zoals psychologen, thuisverpleegkundigen en logopediste.

Dat de rest van de zorg wel degelijk meedoet, bleek uit de praktijk. Annelies Avermaete vertelde dat haar praktijk veel verwijzingen krijgt van kinesisten en apothekers. Zij mogen officieel vaak niet verwijzen, maar ze doen het toch: “Wij krijgen heel veel vragen vanuit het zorglandschap. We hebben echt een hele pool van kinesitherapeuten die actief ook naar ons verwijzen.”

Tom Claes gaf het voorbeeld van de apotheek. Mensen komen daar met een vlekje op hun huid en vragen of het ernstig is. De apotheker kan de conclusie niet trekken, maar kan wel de triage doen. Met digitale tools wordt dat een grote stap vooruit in toegankelijkheid.

Ook andere zorgverleners willen dus nauwer samenwerken. De uitdaging ligt vaak niet bij hun bereidheid, maar bij de mogelijkheden om informatie eenvoudig, veilig en efficiënt uit te wisselen. Sommige zorgprofessionals hebben bovendien beperkte toegang tot bepaalde gezondheidsgegevens, terwijl ze die informatie voor hun specifieke zorgtaak wel nodig kunnen hebben. Dat vraagt om een nieuwe kijk op gegevensdeling, toegangsrechten en multidisciplinaire samenwerking.

Van afzonderlijke zorgverleners naar één digitaal zorgteam

Veel van de schotten tussen zorgverleners bestaan omdat het vroeger anders was. Toen was elke zorgverlener een eiland. Papier was de enige manier om informatie door te geven. Die tijd is voorbij.

Volgens Simon Maufe is het probleem niet alleen technisch. Er is een andere manier van denken nodig: “Er is gewoon een nieuwe visie nodig rond hoe wij anno 2026 eigenlijk in teamverband aan zorg doen.” 

Een van de interessante ideeën uit het debat is het concept van virtuele zorgteams. Daarbij hoeven zorgverleners niet fysiek op dezelfde locatie te werken om toch nauw samen te werken. Een logopedist kan bijvoorbeeld relevante informatie delen met een kinderarts. Een thuisverpleegkundige kan gemakkelijker afstemmen met de huisarts. Een apotheker kan binnen zijn bevoegdheden bijdragen aan een betere medicatieopvolging.

Dat vraagt om digitale systemen die informatie niet alleen opslaan, maar ook beschikbaar maken voor de juiste personen. In het gesprek wordt het Belgian Integrated Health Record aangehaald als een visie om gegevens uit verschillende zorgsystemen samen te brengen in een virtueel geïntegreerd geheel.

Het doel is niet dat iedereen dezelfde software gebruikt, maar dat iedereen die betrokken is bij de zorg beter kan samenwerken.

“Er is gewoon een nieuwe visie nodig rond hoe wij anno 2026 eigenlijk in teamverband aan zorg doen.” 

Simon Malfait

Professor verplegingswetenschappen aan UGent, en founder van CURID

Waarom één basisdataset nodig is

Wanneer verschillende zorgverleners samenwerken, is het belangrijk dat relevante informatie correct en tijdig beschikbaar is. Dat kan helpen om onnodige dubbele registraties te beperken, zorgovergangen beter te organiseren en de opvolging van patiënten te ondersteunen. Vooral bij chronische aandoeningen, complexe zorgtrajecten en thuiszorg kan dat een groot verschil maken.

Daarom is interoperabiliteit geen puur technische uitdaging. Het is een noodzakelijke voorwaarde voor geïntegreerde zorg.

Simon Maufe was duidelijk over de voorwaarde voor samenwerking: “Zonder één systeem gaan we nooit met elkaar kunnen spreken.”

Zijn argument: de zorg verschuift steeds meer naar huis, en er is een tekort aan huisartsen en specialisten. Andere beroepen nemen daardoor taken over. Daarom moet iedereen op dezelfde basis kunnen aansluiten, ook kinesisten en apothekers. Wie je software kiest, mag vrij blijven.

Conclusie: de stelling is te absoluut, maar het probleem is echt

De vierde stelling klopt niet helemaal. Er doen wel meer partijen mee dan alleen de huisarts en het ziekenhuis. Maar de kern is wel waar: de rest van de zorg loopt achter, en dat maakt de samenwerking voor iedereen moeilijker.

Wat nodig is:

• Een gedeelde basisdataset, waarop iedereen kan aansluiten.

• Een nieuwe visie op teamwerk, die verder gaat dan de huidige schotten.

• Aandacht voor patiënten die minder digitaal vaardig zijn.

• Virtuele teams die het hele zorglandschap verbinden.

Verder lezen of kijken? Mark, Simon, Annelies en debatteerden ook over deze stellingen:

•    Stelling 1 - “Digitaliseren maakt alles maar moeilijker ipv gemakkelijker.”
•    Stelling 2 - “De overheid moet de zorg één patiëntendossier opleggen.”
•    Stelling 3 - “Zorgverleners zijn eigenlijk het probleem, niet de technologie.”
•    Stelling 5 - “Alleen AI kan onze zorg écht doen samenwerken.”

Of bekijk de volledige roundtable (video).