Kan AI de samenwerking in de zorg écht veranderen?

Artificiële intelligentie verandert de manier waarop zorgverleners werken. Van automatische verslaggeving tot slimme patiëntendossiers en AI-agents die administratieve processen ondersteunen: de mogelijkheden groeien snel. Maar is AI ook dé oplossing om de samenwerking tussen zorgverleners te verbeteren?

Over ‘Stemmen tot zorgen’

‘Stemmen tot zorgen’ is een reeks gesprekken over de digitalisering van het Belgische zorgsysteem. In de vierde videospecial sprak Indra Dewitte met 4 experts over AI:

*Mark Helbert is nefroloog in Ziekenhuis aan de Stroom, en heeft ook de functie van Chief Medical Information Officer. Dat is eigenlijk de brugfunctie tussen enerzijds het IT-departement en anderzijds de artsen.

*Simon Malfait is halftijds professor verplegingswetenschappen aan de Universiteit van Gent, en halftijds founder van de start-up CURID, waarbij ze zorgportfolio's ontwikkelen in de zorg.

*Annelies Avermaete is dermatoloog en heeft in 2020 Skindr opgericht, een online praktijk voor dermatologie waar ze een oplossing zoeken voor de lange wachttijden in de zorg.

*Tom Claes is apotheker van opleiding, en werkt als Europees zorgexpert voor bedrijven. Daarbij onderzoekt hij de evolutie in de Europese digitalisering op het vlak van gezondheidszorg.

Stelling 5 - Alleen AI kan onze zorg écht doen samenwerken.

De vijfde stelling luidde: alleen AI kan onze zorg echt laten samenwerken. 
Het panel was het er niet over eens. Iedereen zag de kracht van AI, maar niemand zag AI als vervanging van de samenwerking zelf.

Hun belangrijkste inzicht: AI kan een enorme meerwaarde bieden, maar alleen wanneer mensen, processen en digitale systemen goed op elkaar afgestemd zijn.

Kort antwoord

Kan AI de samenwerking in de zorg écht veranderen? Nee. 

Volgens de experts uit het panelgesprek kan AI helpen, maar alleen als de data beschikbaar en uitwisselbaar zijn en als mensen samenwerken.

Waarom AI wel een rol speelt

Zorgverleners moeten dagelijks grote hoeveelheden informatie verwerken. Medische verslagen, patiëntendossiers, medicatiegegevens en observaties bevatten waardevolle informatie, maar die is niet altijd eenvoudig terug te vinden of te delen.

AI kan helpen om die informatie sneller te verwerken, te structureren en bruikbaar te maken. Denk aan het automatisch samenvatten van medische documenten, het herkennen van relevante informatie of het voorbereiden van administratieve taken. Dat biedt mogelijkheden om de werkdruk te verminderen en zorgverleners beter te ondersteunen.

Maar volgens de experten mag AI nooit een doel op zich worden. De vraag moet niet zijn: hoe kunnen we zoveel mogelijk AI implementeren? De juiste vraag is: welke problemen kunnen we met AI oplossen?

Speech-to-Text: minder typen, meer aandacht voor de patiënt

Een concreet voorbeeld van AI in de zorg is Speech-to-Text. Daarbij kan een zorgverlener informatie inspreken, waarna de technologie helpt om die informatie om te zetten naar tekst en gestructureerde gegevens. Dat vermindert de noodzaak om tijdens of na een patiëntencontact alles manueel te typen. Vooral in een sector waarin administratie veel tijd vraagt, kan dat een belangrijk voordeel zijn.

Voorbeelden van AI Speech-to-Text

*CareConnect AI Assistant voor huisartsen

*Unified Speech-to-Text voor thuisverpleegkundigen

Tom Claes beschrijft hoe technologie de aandacht opnieuw naar de patiënt kan brengen: “De zorgverlener kan gewoon praten tijdens de consultatie, maar toch krijg je een gestructureerd dossier daardoor.”

De mogelijkheden gaan bovendien verder dan alleen spraakherkenning. Wanneer gegevens correct worden gestructureerd, kunnen ze gemakkelijker gebruikt worden door andere digitale toepassingen en, onder de juiste voorwaarden, gedeeld worden met andere zorgverleners.

“De zorgverlener kan gewoon praten tijdens de consultatie, maar toch krijg je een gestructureerd dossier daardoor.”

Tom Claes

Europees zorgexpert en apotheker van opleiding

Van digitale patiëntendossiers naar intelligente systemen

Traditionele patiëntendossiers zijn in de eerste plaats ontworpen om informatie te registreren en te bewaren. Maar de volgende stap is dat digitale systemen zorgverleners ook actief ondersteunen.

Tijdens het gesprek wordt het onderscheid gemaakt tussen systems of records en systems of intelligence.

• Een klassiek digitaal patiëntendossier registreert wat er gebeurd is.

• Een intelligent systeem kan daarnaast helpen om informatie samen te vatten, administratieve stappen voor te bereiden en relevante gegevens beschikbaar te maken op het juiste moment. Dat kan zorgverleners ondersteunen bij hun dagelijkse beslissingen en workflows.

Welke rol kunnen AI-agents spelen?

Simon benadrukte dat AI maar zo sterk is als de data die het kan gebruiken. Hij verwoordde het zo: “De mate waarin AI ons echt zal kunnen vooruithelpen, is ook afhankelijk van de mate waarin AI aan die data zal kunnen geraken.”

Zijn voorwaarde: data moeten beschikbaar zijn, liefst gestructureerd, en toegankelijk voor andere systemen én voor AI. Hij zag AI-agents die samen complexe taken uitvoeren als een grote kans, mits alles daarvoor opengesteld wordt.

AI-agents zijn toepassingen die, binnen vooraf bepaalde grenzen, verschillende taken en stappen in een digitaal proces kunnen uitvoeren of coördineren. In de zorg kunnen ze bijvoorbeeld helpen om patiëntinformatie uit verschillende beschikbare bronnen samen te brengen.

Een arts die een nieuwe patiënt ontvangt, moet vandaag soms verschillende documenten en systemen raadplegen om een volledig beeld te krijgen. AI kan helpen om die informatie vooraf te verzamelen en samen te vatten. Zo kan de zorgverlener zich sneller concentreren op de inhoudelijke beoordeling en het gesprek met de patiënt. Maar daarvoor is één voorwaarde essentieel: de AI-systemen moeten toegang hebben tot de juiste, betrouwbare gegevens.

“De mate waarin AI ons echt zal kunnen vooruithelpen, is ook afhankelijk van de mate waarin AI aan die data zal kunnen geraken.”

Simon Malfait

Professor verplegingswetenschappen aan de UGent en founder van CURATE

Zonder interoperabiliteit blijft ook AI beperkt

Dat brengt ons terug bij een van de grootste uitdagingen in de digitale gezondheidszorg: interoperabiliteit. Wanneer patiëntinformatie verspreid zit over verschillende, gesloten systemen, wordt het moeilijk om die informatie efficiënt te gebruiken. Dat geldt niet alleen voor zorgverleners, maar ook voor AI-toepassingen.

AI kan helpen om gegevens te interpreteren en te vertalen tussen systemen, maar mag geen excuus worden om de onderliggende problemen niet op te lossen. Gemeenschappelijke standaarden en gestructureerde gegevens blijven noodzakelijk.

Bovendien wijzen de experten erop dat AI ook energie en middelen verbruikt. Het is daarom verstandiger om informatie één keer correct te structureren en vervolgens te hergebruiken, dan telkens opnieuw dezelfde verwerking uit te voeren.

AI vervangt de zorgverlener niet

Een terugkerende bezorgdheid is dat AI bepaalde taken van zorgverleners zal overnemen. Volgens de experten is het belangrijk om onderscheid te maken tussen het automatiseren van taken en het vervangen van een zorgprofessional.

AI kan ondersteunen bij administratie, verslaggeving, informatieverwerking en bepaalde analyses. Maar menselijke expertise, communicatie en verantwoordelijkheid blijven essentieel. AI kan helpen om de samenwerking eenvoudiger en efficiënter te maken, maar die samenwerking blijft uiteindelijk een menselijke verantwoordelijkheid.

Digitale vaardigheden en kritisch denken blijven dus noodzakelijk. De opkomst van AI vraagt ook om nieuwe vaardigheden. Zorgverleners moeten niet alleen leren hoe ze AI-toepassingen gebruiken, maar ook begrijpen wat de mogelijkheden en beperkingen ervan zijn.

Een AI-gegenereerde samenvatting kan bijvoorbeeld bijzonder nuttig zijn, maar moet kritisch beoordeeld worden. De kwaliteit van de gegevens, de betrouwbaarheid van de resultaten en de professionele verantwoordelijkheid blijven belangrijk.

Daarom pleiten de experten voor meer aandacht voor digitale geletterdheid en AI in de opleidingen van zorgprofessionals.

Als mensen de methodologie achter AI-antwoorden niet meer begrijpen, weten ze ook de beperkingen niet. Simon zijn conclusie: "wie bewust met AI wil werken, moet het proces erachter begrijpen."

"Wie bewust met AI wil werken, moet het proces erachter begrijpen."

Simon Malfait

Professor verplegingswetenschappen aan de UGent en founder van CURATE

Wat nemen we mee?

• AI is een middel, geen doel. Begin bij de zorgvraag, niet bij de technologie.

• Data moeten uitwisselbaar zijn. Zonder interoperabiliteit blijft AI beperkt.

• Mensen blijven nodig. Zorgverleners blijven eindverantwoordelijk, en de samenwerking tussen hen is het fundament.

• Let op energie en kwaliteit. Een gedeelde taal bespaart energie en voorkomt wildgroei aan losse oplossingen.

Conclusie:

AI kan een krachtige motor worden voor betere samenwerking in de zorg. Maar technologie alleen volstaat niet. Betrouwbare gegevens, interoperabiliteit, digitale vaardigheden en menselijke samenwerking blijven de basis voor kwalitatieve zorg.

Veelgestelde vragen

Kan AI alleen zorg laten samenwerken?

Volgens het panel niet. AI helpt, maar er zijn gedeelde data, een gedeelde taal en menselijke samenwerking nodig.

Vervangt AI zorgverleners?

Nee, volgens Annelies Avermaete en Simon Maufe niet. AI neemt vooral repetitief werk over, zodat zorgverleners meer tijd hebben voor de zorg zelf.

Wat is de grootste voorwaarde?

Beschikbare en uitwisselbare data. Zonder die basis kan AI niet veel betekenen.

Verder lezen of kijken? Mark, Simon, Annelies en debatteerden ook over deze stellingen:

•    Stelling 1 - “Digitaliseren maakt alles maar moeilijker ipv gemakkelijker.”
•    Stelling 2 - “De overheid moet de zorg één patiëntendossier opleggen.”
•    Stelling 4 - “Buiten de huisarts en het ziekenhuis doet niemand mee.”
•    Stelling 5 - “Alleen AI kan onze zorg écht doen samenwerken.”

Of bekijk de volledige roundtable (video).