Digitalisering in de zorg: meer administratie of meer tijd voor patiënten?

Digitalisering moet zorgverleners helpen om efficiënter te werken en meer tijd vrij te maken voor hun patiënten. Toch ervaren veel zorgprofessionals het tegenovergestelde: extra registraties, verschillende softwaresystemen en informatie die niet automatisch wordt uitgewisseld. Hoe komt dat? En hoe maken we van digitalisering opnieuw een voordeel?

Tijdens de vierde aflevering van Stemmen tot Zorgen gingen vier experten hierover in gesprek. Hun conclusie is duidelijk: het probleem is niet noodzakelijk de technologie zelf, maar vooral hoe we die ontwikkelen, implementeren en gebruiken.

Over ‘Stemmen tot zorgen’

‘Stemmen tot zorgen’ is een reeks gesprekken over de digitalisering van het Belgische zorgsysteem. In de vierde videospecial sprak Indra Dewitte met 4 experts over AI:

*Mark Helbert is nefroloog in Ziekenhuis aan de Stroom, en heeft ook de functie van Chief Medical Information Officer. Dat is eigenlijk de brugfunctie tussen enerzijds het IT-departement en anderzijds de artsen.

*Simon Malfait is halftijds professor verplegingswetenschappen aan de Universiteit van Gent, en halftijds founder van de start-up CURATE, waarbij ze zorgportfolio's ontwikkelen in de zorg.

*Annelies Avermaete is dermatoloog en heeft in 2020 Skindr opgericht, een online praktijk voor dermatologie waar ze een oplossing zoeken voor de lange wachttijden in de zorg.

*Tom Claes is apotheker van opleiding, en werkt als Europees zorgexpert voor bedrijven. Daarbij onderzoekt hij de evolutie in de Europese digitalisering op het vlak van gezondheidszorg.

Stelling 1 - Digitaliseren maakt alles alleen maar moeilijker in plaats van gemakkelijker

Digitalisering zou de zorg moeten vereenvoudigen. In de aflevering “Stemmen tot zorgen” over de vraag “Allemaal digitaal, maar toch werken we niet samen” stelde het panel dat het in de praktijk vaak net omgekeerd werkt. Hieronder vind je de belangrijkste argumenten, met de citaten van de experts.

Kort samengevat

*Digitalisering is volgens de experts een grote meerwaarde voor de zorg, maar de manier waarop het nu gebeurt, zorgt vaak voor extra werk.

*De belangrijkste oorzaken zijn systemen die buiten de zorg worden ontwikkeld, systemen die niet met elkaar praten en het ontbreken van een duidelijk voordeel voor de zorgverlener.

*Volgens de experts begint de oplossing bij een visie, bij het betrekken van zorgverleners en bij één duidelijke taal voor gegevens.

Digitalisering is geen doel op zich

De Belgische zorgsector heeft de afgelopen jaren grote digitale stappen gezet. Elektronische patiëntendossiers, digitale voorschriften en online communicatie tussen zorgverleners zijn niet meer weg te denken. Maar digitaal werken betekent niet automatisch efficiënter werken.

Europees zorgexpert Tom Claes is er duidelijk over: “Ik denk dat digitalisering een enorme meerwaarde is voor de zorg. Dat zou het toch moeten zijn.”

Het probleem zit volgens hem in de aanpak. Zorgverleners vragen niet om digitalisering, maar om efficiëntie, structuur en samenwerking. “Digitalisering is niet het doel op zich.”

Systemen die buiten de zorg worden gemaakt

Veel systemen worden volgens Tom Claes ontwikkeld zonder de zorgverleners erbij te betrekken. “Men heeft een idee, een stereotype over wat zorg is.” 

Zorg is immers geen voorspelbaar, lineair proces. Een verpleegkundige, huisarts of specialist moet voortdurend inspelen op onverwachte situaties, nieuwe informatie en individuele patiëntennoden.

Daarbij komt dat zorgwerkers niet altijd precies kunnen uitleggen wat ze nodig hebben. “De zorgverlener wil een systeem dat zijn werk vereenvoudigt.” Welk proces precies verbeterd moet worden, moet daarom goed gedocumenteerd worden.  Daarom is het essentieel om zorgverleners al vanaf de ontwikkeling en selectie van software te betrekken.

Welke taken nemen vandaag onnodig veel tijd in beslag? Waar loopt de samenwerking met collega's vast? En welke informatie moet beschikbaar zijn om patiënten beter te helpen? Pas wanneer die vragen beantwoord zijn, kan technologie een echte oplossing bieden.

Systemen die niet met elkaar praten

Veel zorgverleners gebruiken dagelijks verschillende programma's die onvoldoende met elkaar communiceren. Informatie moet daardoor meermaals ingevoerd worden en administratieve handelingen blijven zich opstapelen.

Het gevolg is merkbaar in de dagelijkse praktijk. Tom Claes schetst een voorbeeld uit zijn tijd als zorgmanager: een simpele wijziging in de planning vraagt drie of vier handelingen in verschillende programma’s. Daardoor ontstaan omwegen. “We maken koterijen en dan krijg je een fichebak.” 

Mark Helbert, nefroloog en Chief Medical Information Officer, wijst op de technische kant. Veel systemen hebben gesloten datamodellen, waardoor een ziekenhuis niet goed kan begrijpen waar de gegevens staan. “Dat maakt gewoon het effectief en efficiënt uitwisselen van die gegevens heel moeilijk.” 

Het risico? Zorgverleners zoeken zelf naar alternatieve werkwijzen, waardoor informatie versnipperd raakt en systemen nog minder efficiënt worden gebruikt.

Angst, uitstel en het ontbreken van een duidelijk voordeel

Volgens Tom Claes hebben veel zorgverleners angst voor digitalisering. Ze vragen zich af of een systeem even goed werkt als zij zelf, en schuiven de overstap daarom vooruit.

Mark Helbert benoemt het grootste struikelblok: de zorgverlener die extra registreert, ziet daar zelf nog weinig van terug. “Het probleem is dat op dit moment er geen reciprociteit is. Er is nog geen duidelijke “what’s in it for me” voor de zorgverlener."

Ook de experts zelf zijn het erover eens dat het niet vanzelf gaat: “Ik denk dat er een visie moet zijn alvorens dat je succesvol implementeert.” Die visie vraagt om een antwoord op de vraag wat je wel en niet wilt digitaliseren.

“Het probleem is dat op dit moment er geen reciprociteit is. Er is nog geen duidelijke “what’s in it for me” voor de zorgverlener."

Mark Helbert

Nefroloog ZAS / Chief Medical Information Officer

Kan AI de administratieve druk verminderen?

Artificiële intelligentie biedt nieuwe mogelijkheden om digitale zorg gebruiksvriendelijker te maken.

Denk bijvoorbeeld aan Speech-to-Text, waarbij zorgverleners informatie kunnen dicteren in plaats van typen. AI kan helpen om gesproken informatie om te zetten naar gestructureerde gegevens in het patiëntendossier. Dat kan het registreren van zorginformatie vereenvoudigen en de aandacht opnieuw naar de patiënt brengen.

Voorbeelden van AI Speech-to-Text

*CareConnect AI Assistant voor huisartsen

*Unified Speech-to-Text voor thuisverpleegkundigen

Maar de mogelijkheden gaan verder. AI kan ook helpen om medische informatie samen te vatten, relevante gegevens terug te vinden en zorgverleners te ondersteunen bij hun dagelijkse workflows.

Mark Helbert, nefroloog en Chief Medical Information Officer bij Ziekenhuis aan de Stroom, benadrukt dat het echte voordeel pas ontstaat wanneer de geregistreerde informatie ook opnieuw bruikbaar wordt voor de zorgverlener.

Een digitaal dossier moet dus meer zijn dan een plaats waar informatie wordt opgeslagen. Het moet actief bijdragen aan betere zorg en samenwerking.

Hoe kan het beter?

De experts zien meerdere oplossingen:

• Betrek zorgverleners vanaf het begin. Dat geldt bij de keuze van een systeem en bij de implementatie. Kies liever één systeem dat zoveel mogelijk dekt dan veel systemen die met elkaar moeten praten.

• Laat technologie het werk overnemen. Met spraakherkenning kan een zorgverlener gewoon een gesprek voeren, terwijl het dossier toch gestructureerd wordt.

• Investeer in mensen. Zorg voor training en leg uit waarom een verandering nodig is.

• Maak de meerwaarde zichtbaar. Wie meewerkt, moet er zelf iets aan hebben. 

Het heeft weinig zin om bestaande processen zomaar digitaal te kopiëren. Soms moeten we net de processen zelf opnieuw bekijken.

Dat toont ook dermatoloog Annelies Avermaete met Skindr, haar digitale dermatologiepraktijk. In plaats van alleen de klassieke raadpleging digitaal te ondersteunen, werd gekeken hoe digitale zorg kan helpen om patiënten sneller toegang te geven tot dermatologische expertise.

Digitalisering wordt zo niet alleen een manier om bestaande taken sneller uit te voeren, maar ook een kans om zorg anders te organiseren.

Wat moet er nu gebeuren?

Moderator Indra Dewitte vatte het standpunt van het panel samen: goed op elkaar afstemmen van systemen is zeer moeilijk, en een vlotte doorstroming van gegevens is cruciaal.

Tom Claes vraagt vooral om een duidelijke visie en om actieve betrokkenheid van zorgverleners. “Ik denk ook dat we als hulpverleners een rol hebben om veel sneller digitalisering te gaan omarmen en input te geven.” 

“Ik denk ook dat we als hulpverleners een rol hebben om veel sneller digitalisering te gaan omarmen en input te geven.”

Tom Claes

Europees zorgexpert

Conclusie:

Digitaliseren maakt de zorg niet vanzelf makkelijker. Het wordt pas eenvoudiger als systemen samenwerken, zorgverleners meebeslissen en het duidelijk is wat de digitalisering oplevert, zowel voor de zorgverlener als voor de patiënt.

Digitalisering kan de administratieve druk in de zorg verlagen, maar alleen wanneer digitale oplossingen gebruiksvriendelijk zijn en goed samenwerken. Zorgverleners moeten betrokken worden bij de ontwikkeling en implementatie. AI, waaronder Speech-to-Text, kan helpen om registraties te vereenvoudigen. Het uiteindelijke doel blijft hetzelfde: meer tijd voor kwalitatieve patiëntenzorg.

Verder lezen of kijken? Mark, Simon, Annelies en debatteerden ook over deze stellingen:

•    Stelling 2 - “De overheid moet de zorg één patiëntendossier opleggen.”
•    Stelling 3 - “Zorgverleners zijn eigenlijk het probleem, niet de technologie.”
•    Stelling 4 - “Buiten de huisarts en het ziekenhuis doet niemand mee.”
•    Stelling 5 - “Alleen AI kan onze zorg écht doen samenwerken.”

Of bekijk de volledige roundtable (video).